Historia klubu w latach 1907 - 1939 - czyli od bambusa do zawodów narciarskich

SN PTT 1907 Zakopane-Historia klubu w latach 1907 - 1939.

W 1997 r. minela 90-ta rocznica powstania klubu SN PTT Zakopane. Jest to najstarszy istniejący i działający w Polsce klub narciarski, założony 28 lutego 1907 r. jako Zakopiański Oddział Narciarzy Towarzystwa Tatrzańskiego. Ponieważ klub ma już 90 lat, zacznijmy jego historię od omówienia jego początków, jednocześnie związanych z korzeniami polskiego, a zwłaszcza zakopiańskiego narciarstwa. Początki klubu obejmują okres 1907 - 1919, kiedy powstał Polski Związek Narciarski.

Pierwszym klubem narciarskim w Galicji był ON Śląsk Cieszyński, a po nim w kolejności, KTN - czyli Karpackie Towarzystwo Narciarzy, założone w styczniu 1907 r. we Lwowie. 28 lutego 1907 r. powstaje ZON, a pierwsze zebranie miało miejsce w grudniu tego roku. Początkowo, do roku 1911 klub nazywał się ZON TT - Zakopiański Oddział Narciarzy Towarzystwa Tatrzańskiego, a nawet pierwotna nazwa towarzystwa brzmiała "Oddział Łyżwistów", ale nazwa ta się nie przyjęła. Wywodziła się z pierwotnego określenia narciarza, które wtedy brzmiało "łyżwista". Istniejący do dzisiaj klub zmienił nazwę w 1911 na Sekcję Narciarską Towarzystwa Tatrzańskiego (SN TT), a następnie już w latach dwudziestych na Sekcję Narciarską Polskiego Towarzystwa Tatrzańskiego. Dzisiaj nosi nazwę Sekcja Narciarska Polskiego Towarzystwa Tatrzańskiego 1907 Zakopane. Projekt powstania klubu powstał w sezonie zimowym 1906/07 i postanowiono założyć towarzystwo, mające na celu rozwój i pielęgnowanie tego sportu (chodzi o narciarstwo - W.S ).

Do namiestnictwa c. k. wysłano statut towarzystwa, wzorowany na statucie KTN, a właściwą działalność klub rozpoczął od zebrania w dniu 5 grudnia 1907 r., kiedy wybrano jego pierwszy Zarząd, a następnie uchwalono zorganizowanie przez klub bezpłatnego kursu narciarskiego. I to jest właściwa data powstania klubu ZON.

Oto pełna lista 21 narciarzy wchodzących w 1907 r. w skład ZON TT:

W zbiorach MT posiadamy statut klubu Oto jego obszerne fragmenty: Statut Zakopiańskiego Oddziału Narciarzy Towarzystwa Tatrzańskiego

Nazwa i siedziba
1. Oddział nosi nazwę:" Zakopiański Oddział Narciarzy Towarzystwa Tatrzańskiego". Siedzibą Oddziału jest Zakopane. Oddział używa pieczęci z napisem: " Zakopiański Oddział Narciarzy T. T
Cel
2. Celem Oddziału jest budzenie i uprawianie sportu narciarskiego, turystyki zimowej oraz innych pokrewnych sportów zimowych
Środki
3. Środkami do osiągnięcia tego celu są
a) inicyatywa i organizowanie wspólnych wycieczek
b) peryodyczne zebrania, odczyty i wykłady z dziedziny sportu narciarskiego i turystyki zimowej
c) urządzanie systematycznych ćwiczeń i kursów w jeździe na nartach
d) urządzanie wyścigów i zawodów narciarskich
e) współdziałanie z Towarzystwem Tatrzańskim w kształceniu przewodników w jeździe na nartach
f) utrzymywanie fachowej biblioteki i czasopism
g) wydawnictwo prac fachowych oraz własnego organu
h) utrzymywanie stosunków z pokrewnemi towarzystwami w kraju i za granicą
Majątek Oddziału

4. Majątek Oddziału stanowią
a) składki członków zwyczajnych i wspierających
b) zasiłki Towarzystwa Tatrzańskiego
c) datki dobrowolne i inne niestałe dochody
Skład Oddziału
Oddział składa się z członków
a) honorowych
b) wspierających
c) zwyczajnych
6. Członka honorowego mianuje spośród członków Tow. Tatrzańskiego Ogólne Zgromadzenie na wniosek Zarządu
7. Członkiem wspierającym może być każdy członek Tow. Tatrzańskiego, przyjęty przez Zarząd na wniosek dwóch członków Oddziału i składający do kasy Oddziału rocznie najmniej 20 koron
8. Członkiem Zwyczajnym może być każdy członek Tow. Tatrzańskiego, przyjęty przez Zarząd na wniosek dwóch członków Oddziału i opłacający ustanowioną przez Ogólne Zgromadzenie wkładkę roczną na cele Oddziału.
10. Za dowód należenia do Oddziału służy karta legitymacyjna co rok członkowi Oddziału wydawana
11. Zapisy na członków przyjmuje sekretarz Oddziału .
Prześledźmy pierwsze lata istnienia klubu i jego działalność.

1907

Jedną z pierwszych form działalności klubu było zorganizowanie pierwszego kursu jazdy na nartach od 25 grudnia 1907r do 2 stycznia 1908r. Instruktaż narciarski miał prowadzić Henryk Bobkowski, ale wobec jego niedyspozycji kursantami zajął się Mariusz Zaruski. Na kurs zapisało się 49 uczestników. Później kursy nauki na nartach prowadzono cyklicznie i w 1908 r. aż do 10 kwietnia i wyszkolono w umiejętnej jeździe na nartach 67 osób, w tym 12 kobiet, mężczyzn 55, w tym 5 przewodników góralskich, z nich jednak jedynie Stanisław Gąsienica - Byrcyn uzyskał patent umiejętnej jazdy na nartach. Kurs zakończył się zbiorową wycieczką narciarską na Giewont. Odtąd tradycją była wycieczka narciarska na jakiś szczyt tatrzański na nartach na zakończenie kursu.

Oprócz tego narciarze ZON przeprowadzili w Tatrach wiele interesujących wypraw narciarskich, z najciekawszych zdobytych na nartach szczytów i przełęczy wymieńmy: Żółtą Turnię, Liliowe, Suchą Przełęcz, Świńską Przełęcz, Czerwone Wierchy, Przełęcz Koprowa, Zawory i wiele innych, co świadczyło, że turystyka narciarska dominowała w tym okresie rozwoju klubu. Niezmordowany Mariusz Zaruski dokonał w tym roku wspaniałego rajdu narciarskiego na trasie: Zakopane - Liliowe - Zawory - Przełęcz Koprowa - Popradzkie Jezioro - Batyżowiecka Dolina - Polski Grzebień - Dolina Świstowa - Zakopane. W tym samym roku Zaruski dokonał narciarskich wejść na Kozi Wierch i Zawrat, co było przełomem w dziejach tatrzańskiej turystyki zimowej, podnosząc znacznie stopień trudności wycieczek zimowych. ZON TT zajął się także zaopatrzeniem schroniska na Hali Gąsienicowej w opał, i w ciągu najbliższych lat czynił starania by jak najwięcej tatrzańskich schronisk było zaopatrzonych na zimę. Tak przedstawiał się pierwszy rok działalności klubu.

1908 i 1909

Ponownie klub zorganizował kurs narciarski w okolicach Świąt Bożego Narodzenia, od 25 XII -29. XII 1908 r., którego instruktorami byli: Mariusz Zaruski i Mieczysław Karłowicz . Kurs skrócono do 5 dni. Uczestniczyły w nim 24 osoby, w tym 3 kobiety. Jak zwykle na zakończenie kursu odbyły się wycieczki zbiorowe jego uczestników: pierwsza na Kasprowy Wierch i druga do Czarnego Stawu Gąsienicowego. Oddział zaopatrzył w opał na zimę schronisko TT na Hali Gąsienicowej - z zimowych noclegów w tymże schronisku skorzystało 45 osób. Klub prowadził akcję propagandy narciarstwa, czego wyrazem były projekcje przeźroczy z wycieczek narciarskich w Tatry i Karpaty, które przeprowadził Mieczysław Lerski w hotelu "Morskie Oko", przy pomocy Romana Kordysa. Odtąd "Morskie Oko" stało się punktem spotkań narciarzy klubu. Nakładem klubu wydano w 1908 r. pracę Mariusza Zaruskiego "Lawiny śnieżne w Tatrach" popularyzującą wiedzę o "białej śmierci". Postanowiono o przystąpieniu ZON do mającego powstać Górskiego Pogotowia Ratunkowego. Nadal rozwija się turystyka narciarska uprawiana przez członków klubu w całych Tatrach Polskich. W 1909 r. klub liczył już 44 narciarzy.

Trzeci rok działalności klubu rozpoczął się od wielkiej straty, jaką poniósł klub poprzez śmierć Mieczysława Karłowicza w lawinie pod Małym Kościelcem (8 lutego 1909 r.). W czasie pogrzebu narciarze wystąpili w strojach turystycznych z nartami przepasanymi krepą. Biuro klubu było otwarte w sezonie zimowych dwa razy w tygodniu.

1910 i 1911

Klub rozwija działalność mającą na celu rozwój sieci schronisk otwartych przez całą zimę w Tatrach, które mogłyby służyć narciarzom. Pozyskano drogą dzierżawy schroniska-szałasy na Hali Kondratowej i Hali Pysznej. Pierwsze z nich zostało zniszczone przez lawinę śnieżną ze stoków Giewontu. Drugie natomiast stało się narciarskim El Dorado, ulubionym miejscem narciarskiej ferajny sprzed 90-ciu lat. Na początek w wielkim szałasie na Hali Pysznej zaopatrzono na zimę tylko jedną izbę . Podobnie było z szałasem-schroniskiem w Dolinie Starorobociańskiej. Otrzymana także zgodę na dzierżawę szałasu na Hali Tomanowej i na Hali Kalatówki. Klub rozpoczął akcję znakowania zimowych szlaków narciarskich: z Hali Smytniej na Halę Pyszną, na Halę Tomanową i przez Przełęcz Iwaniacką, Z Polany Chochołowskiej na Wyżnią Chochołowską i Długi Upłaz, z Kuźnic na Halę Kondratową, Halę Goryczkową i na Kalatówki - ogółem oznakowano 7 dróg narciarskich.

Klub zorganizował kolejne kursy narciarskie. I tak w 1910 przeprowadzono kurs narciarski dla 44 osób, z wycieczką zbiorową na Przełęcz Pod Kopą Kondracką. Stanisław Zdyb prowadził kursy narciarskie dla uczniów Szkoły Przemysłu Drzewnego w Zakopanem. W 1911 r. zorganizowano klub dla rekordowej liczby narciarzy, bowiem dla 72 osób. Ponadto odbył się specjalny kurs narciarski dla przewodników, który prowadził Mariusz Zaruski. Systematycznie zwiększa się liczba członków klubu.
Nowością była organizacja zawodów narciarskich, nazywanych wyścigami narciarskimi. Plakat do tych zawodów namalował Mariusz Zaruski. Po raz pierwszy zawody narciarskie zorganizowała ZON 28 marca 1910 r. wspólnie z klubem: KTN. Zawody odbyły się na Hali Goryczkowej, przy uczestnictwie 150 narciarzy z Zakopanego, Krakowa, Przemyśla, Lwowa i dwóch narciarzy austriackich. Zawodnicy SN TT zajęli czołowe lokaty w tychże zawodach. Ponownie zorganizowano zawody narciarskie w 1911 r. na Kalatówkach, z biegiem głównym z pod Przełęczy Goryczkowej na Kalatówki .Członek klubu Alojzy Jost w roku 1911 sporządził projekt toru bosleighowego z Kalatówek do Księżówki, o długości ok. 4 km. Klub prowadził bibliotekę fachową, dotyczącą sportu narciarskiego, otwarto także w tym sezonie wypożyczalnię nart.

19 czerwca 1911 r. na walnym zgromadzeniu TT zmieniono nazwę klubu na Sekcję Narciarską Towarzystwa Tatrzańskiego (SN TT). Jak widać klub rozszerzał swoją działalność coraz bardziej. Utrzymał stosunki z innymi klubami narciarskimi w Galicji, mimo różnic programowych. SN TT sprzeciwiała się zasadniczo organizowaniu zawodów narciarskich i nadal rozwijała turystykę narciarską. Narciarze klubu stają się mistrzami turystyki narciarskiej w Tatrach i tak np. Mariusz Zaruski i Stanisław Zdyb w 1911 r. dokonują zjazdu narciarskiego ze szczytu Kościelca (2158 m), co stało się absolutnym rekordem zimowej turystyki w Tatrach. Narciarze zjeżdżali związani 30-metrową liną. Podobnym jeśli chodzi o skalę trudności był zjazd Józefa Oppenheima i Józefa Lesieckiego z Młynarza do Doliny Żabich Stawów Białczańskich (1914) - takich sukcesów było oczywiście więcej.

Mimo to kierunek sportowy w działalności klubu staje się coraz silniejszy. Zawodnicy klubu startują po raz pierwszy poza Zakopanem w Austrii, w Raxie (1913). W biegu z przeszkodami 2 jest Aleksander Schiele, a 4 jego brat bliźniak, Kazimierz a w biegu pań druga jest Ela Michalewska. 25 lutego 1913 r. w Mistrzostwach Austrii w Kitzbüchel startowali Aleksnader Schiele i Henryk Bednarski. W kategorii seniorów I klasy Bednarski jest 13, a w kategorii seniorów II klasy 12 pozycję zajmuje Aleksander Schiele. W 1915 i 1916 w Austrii startowała Ela Michalewska. Do zawodników klubu, czynnie uprawiających narciarstwo sportowe należą w tym okresie: Stefan Mazurkiewicz, Henryk Bednarski, Stanisław Zdyb, Józef Lesiecki, Edward Kaliciński, Stanisław Gąsienica Byrcyn, Jędrzej Marusarz Jarząbek, Stanisław Zubek, Ela Michalewska, Franciszek Bujak, bracia Schiele i Rafał Malczewski, co świadczy, że kierunek sportowy nie był wcale przez SN TT zaniedbywany w tym okresie. Mimo to SN PTT jest klubem, który do 1939 r. równolegle z kierunkiem sportowym rozwijał i pielęgnował tradycje narciarstwa turystycznego. Na tym polu szczególnie zasłużeni byli: Józef Oppenheim, Mieczysław Świerz, Zdzisław Ritterschild, bracia Schiele i wielu innych.

W 1912 r. wprowadzono nowy statut decydujący, kto może być członkiem klubu: członkiem czynnym SN TT może być każdy członek TT, który się wykazuje praktyczną znajomością alpejskiej metody jazdy na nartach, zdolnością samodzielnego chodzenia i orientowania się w górach, znajomością Tatr, trzema szczytami w zimie na nartach ponad 2000 m, przedstawi wykaz wycieczek i którego polecili 2 członkowie czynni SN TT. Ostatnie zebranie klubu przed wybuchem wojny ma miejsce 10 stycznia 1914.

Lata dwudzieste

Zawodnicy klubu odnieśli wiele znaczących sukcesów na zawodach krajowych i międzynarodowych. W ramach klubu powstała Komisja Sportowa, która zajmuje się działalnością sportową klubu, co stosunkowo szybko przynosi klubowi znakomite wyniki. Pierwszym narciarskim mistrzem Polski, na zawodach rozegranych w Zakopanem w roku 1920, jako I Mistrzostwa Polski, był zawodnik klubu, Franciszek Bujak. Tytuł mistrzowski Bujak obronił jeszcze w 1921, był także Mistrzem Tatr i wraz z Andrzejem Krzeptowskim I uczestnikiem I Zimowej Olimpiady - Chamonix (1924). W 1921 r. Klub rozpoczyna akcję budowy wielkiej odskoczni narciarskiej. W roku Aleksander Schiele zaprojektował skocznię w Dolinie Jaworzynki, która powstała dzięki staraniom klubu i wydatnej pomocy wojska (Kompania Wysokogórska mjra Władysława Ziętkiewic Po Bujaku tytuł mistrzów Polski w latach dwudziestych wielokrotnie zdobywali zawodnicy SN PTT: Stanisław Zubek - późniejszy producent znakomitych nart "zubków", Andrzej Krzeptowski I, mistrz Polski w latach 1922 i 1923, Henryk Mückenbrunn, mistrz Polski 1924 i 1925 i mistrz Republiki Czechosłowackiej (1926), który znakomicie skakał w Jaworzynce. Podczas zawodów w Starym Smokowcu dziennikarze po raz pierwszy nazwali narciarzy SN PTT "polskimi diabłami". Sztafeta klubu SN TT w tym okresie była nie do pokonania i wielokrotnie zwyciężała w zawodach międzynarodowych i mistrzostwach Polski.

22 marca 1925 r. zostaje otwarta skocznia na Krokwi, która powstała dzięki osobistemu zaangażowaniu i ogromnej pracy prezesa SN PTT - Karola Stryjeńskiego. Skocznia jest oceniana jako jedna z najpiękniejszych obiektów w Europie. W latach 1925 - 27 klub inicjuje i organizuje nowe imprezy narciarskie w Zakopanem: biegi zjazdowe, międzynarodowe Mistrzostwa Zakopanego, zakopiański bieg wytrwałości na 30 km, biegi letnie na trasie Zakopane - Morskie Oko - Zakopane, będące znakomitą zaprawą letnią dla zawodników klubu .
Spośród pań wyróżniała się Elżbieta Michalewska - Ziętkiewiczowa i góralka: Zofia Stopka - Olesiak. Zawodnicy klubu wielokrotnie brali udział w Narciarskich Mistrzostwach Świata FIS. W 1929 r. w Zakopanem w biegu zjazdowym na Hali Gąsienicowej zwyciężył Bronisław Czech, olimpijczyk, 17-krotny narciarski mistrz Polski, jeden z najbardziej wszechstronnych narciarzy w historii polskiego narciarstwa, wychowanek działacza klubu SN PTT Kazimierza Schiele. Bronek staje się pierwszympolskim narciarzem na skalę światową. Niedługo później pojawił się na Krokwi drugi wielki talent - Stanisław Marusarz, który w Jugosławii na "mamuciej" skoczni w Planicy ustanowił rekord świata w długości skoku - skokiem na 97 metrów (1935) !. Marusarz był także wicemistrzem świata w Lahti w 1938 r. Był to największy sukces w historii polskiego narciarstwa w okresie międzynarodowym. Na olimpiadzie w Garmisch-Partenkirchen zajął 5 miejsce w skokach i 7 w kombinacji norweskiej.

Na FIS-ie w Zakopanem 1939 był 5. Marusarz uczestniczył w zimowych olimpiadach aż pięciokrotnie, a ostatnią jego olimpiadą był start w Cortinie d'Ampezzo (1956). Startował na nartach przez 30 lat, co jest ewenementem na skalę światowego narciarstwa, co podkreślał między innymi doskonały skoczek norweski - Birger Ruud.
W konkurencjach biegowych i skokach zawodnicy klubu znajdowali się w tym okresie zawsze w czołówce. Byli to między innymi: Marusarze, Bronek Czech, Henryk Bednarski, Kazimierz Schiele, Andrzej Krzeptowski II, Stanisław Skupień, Stanisław i Zdzisław Motykowie i bracia Berychowie. Na II zimową olimpiadę do St. Moritz w Szwajcarii(1928) pojechało pięciu zawodników SN PTT: Bronek Czech, Andrzej Krzeptowski II, Stanisław i Zdzisław Motykowie i Karol Szostak. Olimpiada odbywa się w atmosferze sukcesów norweskich narciarzy, ale Polacy odnieśli znaczące sukcesy: Bronek Czech był 10-ty w kombinacji, 5 w biegach do kombinacji, Andrzej Krzeptowski II był 13 w biegu na 50 km. Natomiast w biegu na 18 km Motyka był 22, a Karol Szostak zmieściłby się w czołówce biegu, ale niestety złamał nartę ! Dyplom B. Czecha

Na kolejną III zimową olimpiadę do Lake Placid w USA (1932) jadą narciarze klubu: Andrzej i Stanisław Marusarzowie, Stanisław Skupień, Bronisław Czech i Zdzisław Motyka. Bronek Czech odniósł kolejny wielki sukces i był 7 w kombinacji klasycznej, S. Marusarz 17, a w otwartym konkursie skoków A. Marusarz zajmął 18 miejsce. W drodze powrotnej do kraju narciarze klubu biją rekord w biegu na 102 piętro wieżowca "Empire State Building" (19 minut i 2 sekundy !). Największe sukcesy w latach trzydzietych odnoszą zawodnicy klubu: Stanisław Marusarz i Bronisław Czech. W 1932 r. umarł twórca skoczni na Krokwi, Karol Stryjeński. Klub podjął decyzję o nazwaniu skoczni jego imieniem.

W 1936 r. na IV olimpiadzie zimowej w Garmisch Partenkirchen Stanisław Marusarz zajął doskonałe 5 miejsce. W mistrzostwach Polski zwyciężają: Stanisław Marusarz, jego siostra Helena i Bronek Czech. W 1937 r. klub uroczyście obchodzi swoje 30 lecie powstania i w ramach obchodów zorganizował biegi zjazdowe na Hali Pysznej w Tatrach Zachodnich. W 1938 r. klub otrzymuje dyplom "Najlepszego Klubu Narciarskiego w Polsce".

W 1939 r. zawodnicy SN PTT startowali w mistrzostwach świata w Zakopanem: Z. Stopkówna była 8. w slalomie i kombinacji alpejskiej, Maria Marusarzówna była 9, w skokach S. Marusarz był 5, J. Kula 11, w kombinacji klasycznej: A. Marusarz- 4, S. Marusarz - 7. W 1939 r. w ramach FIS-u narciarze SN PTT odnoszą wspaniałe sukcesy: S.Marusarz jest 1. w skokach do kombinacji klasycznej (bieg złożony), jego kuzyn Andrzej jest 4 w kombinacji. W biegu na 30 km rozegranym na Gubałówce 11 i najlepszy z Polaków jest zawodnik klubu Józef Zubek. W otwartym konkursie na Krokwi Marusarz jest 5 , a młody talent Jan Kula 11. Działacze klubu pracują przy organizacji zawodów: Kazimierz Schiele jest kierownikiem biegu na 18 km, trasę biegu zjazdowego Tzw. "FIS 2" przygotował Franciszek Bujak. Józef Oppenheim znakuje trasę do biegu na 50 km na Gubałówce.

	Sekcja Narciarska Polskiego Towarzystwa Tatrzańskiego
	ul. Kasprusie 42 34-500 Zakopane tel. fax. 018/ 20 155 - 12
		napisz do nas